Quy trình Kỹ thuật kiểm soát đầu, cổ và thân mình

KỸ THUẬT KIỂM SOÁT ĐẦU, CỔ VÀ THÂN MÌNH

1. ĐẠI CƯƠNG

• Trẻ bại não hay gặp các bất thường trong hoạt động kiểm soát đầu cổ và thân mình. Điều này dẫn đến việc trẻ chậm phát triển về vận động ở các mốc lẫy, ngồi, bò, đứng, đi.

2. CHỈ ĐỊNH

• Trẻ kiểm soát đầu cổ và thân mình kém.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

4. THẬN TRỌNG

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện:

a) Nhân lực trực tiếp:

• Bác sĩ chuyên khoa phục hồi chức năng.
• Kỹ thuật y phục hồi chức năng.

b) Nhân lực hỗ trợ:

5.2. Thuốc:

5.3. Vật tư:

• Gối tam giác, bóng tròn
• Khẩu trang y tế
• Cồn sát khuẩn hoặc dung dịch khử khuẩn tay chứa cồn
• Khăn lau tay

5.4. Thiết bị y tế:

5.5. Người bệnh:

• Người thực hiện giải thích cho cha mẹ trẻ về kỹ thuật trước khi thực hiện: mục đích, các bước tiến hành, biến chứng, nguy cơ có thể xảy ra
• Mặc quần áo rộng thoải mái khi thực hiện thao tác

5.6. Hồ sơ bệnh án:

• Hồ sơ bệnh án theo quy định hoặc phiếu điều trị chuyên khoa.

5.7. Thời gian thực hiện kỹ thuật:

• 20-30 phút

5.8. Địa điểm thực hiện:

• Phòng thực hiện kỹ thuật; Buồng bệnh

5.9. Kiểm tra hồ sơ:

• Kiểm tra người bệnh: Đánh giá tính chính xác của người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng chỉ định...

6. TIẾN HÀNH QUY TRÌNH KỸ THUẬT

• Kỹ thuật 1: Điều chỉnh đầu về vị trí trung gian ở tư thế nằm ngửa. Mục đích: giúp trẻ không bị ưỡn đầu cổ ra sau quá mức. Thực hiện kỹ thuật: Tư thế: Trẻ nằm ngửa, kỹ thuật y ngồi phía dưới chân trẻ. Đặt 2 tay đỡ lấy đầu trẻ phần sau chẩm. Nâng đầu trẻ lên đồng thời ấn 2 cẳng tay xuống 2 vai trẻ. Hướng dẫn người nhà cách làm và ghi hồ sơ. Tiêu chuẩn đạt: Cổ trẻ mềm hơn, đỡ ưỡn ra sau. Gia đình tự làm được.
• Kỹ thuật 2: Tạo thuận nâng đầu bằng tay ở tư thế nằm sấp. Mục đích: Làm khoẻ nhóm cơ duỗi cổ và thân mình. Tiến hành: Tư thế: Trẻ nằm sấp có 1 gối nhỏ dưới ngực, kỹ thuật y ngồi bên cạnh. Một tay cố định trên mông trẻ. Tay kia dùng ngón trỏ và ngón giữa ấn day dọc các gai ngang các đốt sống từ C7 - S1. Hướng dẫn người nhà cách làm và ghi hồ sơ. Tiêu chuẩn đạt: Trẻ nâng đầu và ngực cao hơn, giữ được tư thế đó 30 giây đến 1 phút. Gia đình tự làm được.
• Kỹ thuật 3: Tạo thuận nâng đầu bằng sử dụng gối kê trước ngực. Mục đích: Làm khoẻ nhóm cơ duỗi cổ và thân. Tiến hành: Tư thế: Trẻ nằm sấp với một gối tam giác nhỏ kê ở ngực, 2 tay hướng ra trước với cánh tay chống vuông góc với khớp vai, khuỷu gập vuông góc với cẳng tay quay sấp. Kỹ thuật y ngồi cạnh trẻ. Một tay kỹ thuật y cố định chắc ở mông trẻ, tay kia dùng đồ chơi kích thích phía trước trên đầu trẻ để trẻ với về phía trước. Hướng dẫn người nhà cách làm và ghi hồ sơ. Tiêu chuẩn đạt: Trẻ nâng đầu và ngực cao hơn, giữ được tư thế đó 30 giây - 1 phút. Gia đình tự làm được.
• Kỹ thuật 4: Điều chỉnh đầu cổ về vị trí trung gian ở tư thế nằm sấp trên bóng. Mục đích: Làm khoẻ nhóm cơ duỗi cổ và thân mình. Tiến hành: Tư thế: Trẻ nằm sấp trên bóng tròn, hai chân dạng, duỗi khớp gối và xoay ngoài. Kỹ thuật y ngồi hoặc quỳ phía chân trẻ. Hai tay kỹ thuật y giữ hai khớp gối của trẻ. Từ từ lăn bóng ra trước, lùi lại và sang hai bên. Đặt đồ chơi phía trước mặt trẻ để khuyến khích trẻ ngẩng đầu, nâng thân và với hai tay về phía trước. Hướng dẫn người nhà cách làm và ghi hồ sơ. Tiêu chuẩn đạt: Trẻ có thể nâng đầu cổ, duỗi thân mình và với tay về phía trước. Gia đình tự làm được.
• Kỹ thuật 5: Bài tập thăng bằng ngồi trên bóng/bàn nghiêng. Mục đích: Tăng khả năng thăng bằng ngồi. Tiến hành: Tư thế: trẻ ngồi trên bóng/bàn nghiêng. Kỹ thuật y đứng hoặc ngồi phía sau trẻ. Hai tay kỹ thuật y giữ chắc 2 bên hông trẻ,đẩy bóng/bàn nghiêng sang phải, trái, trước, sau để trẻ tập quen với việc điều chỉnh tư thế khi mất thăng bằng. Khi trẻ quen dần và có khả năng điều chỉnh thì giảm dần lực trợ giúp 2 bên hông của trẻ. Hướng dẫn người nhà cách làm và ghi hồ sơ. Tiêu chuẩn đạt: Trẻ có thể giữ thăng bằng khi bị nghiêng sang các phía. Tăng tiến mức độ thăng bằng. Gia đình tự làm được.
• Kỹ thuật 6: Bài tập thăng bằng trên sàn. Mục đích: Tăng khả năng thăng bằng của trẻ. Tiến hành: Tư thế: trẻ ngồi thoải mái trên sàn. Kỹ thuật y ngồi phía sau trẻ, hai tay hoặc 1 tay của kỹ thuật y đẩy vào vai trẻ từ trước ra sau hoặc ngược lại, từ phải sang trái hoặc ngược lại, xoay trẻ từ phải sang trái hoặc ngược lại. Hướng dẫn người nhà cách làm và ghi hồ sơ. Tiêu chuẩn đạt: Trẻ có thể giữ thăng bằng khi bị nghiêng sang các phía. Tăng tiến mức độ thăng bằng. Gia đình tự làm được.
• Lưu ý: Mỗi buổi tập 1-2 động tác tùy vào khả năng tập của trẻ

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

• Trẻ khóc, tím tái.
• Đau cơ: thuốc giảm đau, nghỉ ngơi, các biện pháp vật lí trị liệu
• Nghỉ ngơi, các biện pháp vật lí trị liệu

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Bộ Y tế, 2014, “Hướng dẫn quy trình kĩ thuật chuyên ngành Phục hồi chức năng”, ban hành theo Quyết định số 54/QĐ-BYT ngày 06 tháng 01 năm 2014 của Bộ trưởng Bộ Y tế.
2. Michael A. Alexander. Dennis J. Matthews (2015) “Pediatric Rehabilitation Principles and Practice”, Fifth Edition, Demos Medical Publishing.

Nguồn! Bộ Y tế - Quyết định số 3553/QĐ-BYT