Quy trình Kỹ thuật sử dụng chân giả trên gối

KỸ THUẬT SỬ DỤNG CHÂN GIẢ TRÊN GỐI

1. ĐẠI CƯƠNG

• Vấn đề chính trong tập luyện với chân giả là khả năng giữ thăng bằng trên chân giả trong khi đứng rất quan trọng. Để thành công trong việc sử dụng chân giả, người bệnh phải có sự phối hợp tốt, thăng bằng vững vàng trước khi tập đi và rất kiên trì, đặc biệt là trong vài tuần đầu tiên.

2. CHỈ ĐỊNH

• Mức cắt cụt ngang xương đùi
• Tháo khớp gối và những mức cắt cụt ở khớp gối.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

• Mỏm cụt nhiễm trùng sau phẫu thuật
• Sưng, phù nề đầu mỏm cụt
• Co rút hay biến dạng gập khớp hông.
• Chân giả trên gối không vừa vặn.

4. THẬN TRỌNG

• Tuỳ vào tình trạng bệnh

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện:

a) Nhân lực trực tiếp:

• Bác sĩ chuyên khoa phục hồi chức năng.
• Kỹ thuật y phục hồi chức năng.

b) Nhân lực hỗ trợ:

5.2. Thuốc:

5.3. Vật tư:

5.4. Thiết bị y tế:

• Chân giả trên gối;
• Ghế ngồi;
• Thanh song song;
• Tấm gương tập.

5.5. Người bệnh:

• Phải hợp tác và được giải thích rõ mục đích tập luyện.

5.6. Hồ sơ bệnh án: Được Bác sĩ chỉ định tập luyện với chân giả trên gối.

• Được Bác sĩ chỉ định tập luyện với chân giả trên gối.

5.7. Thời gian thực hiện kỹ thuật:

• Khoảng 45 – 60 phút

5.8. Địa điểm thực hiện: Phòng thủ thuật

• Phòng thủ thuật

5.9. Kiểm tra hồ sơ:

• Kiểm tra người bệnh: Đánh giá tính chính xác của người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật...

6. TIẾN HÀNH QUY TRÌNH KỸ THUẬT

• 6.1. Đứng giữa thanh song song với hai bàn chân cách nhau 12 cm
  • Giữ tư thế đúng, chuyển sức nặng từ chân nọ sang chân kia.
  • Không gập gối phía lành.
  • Người bệnh chuyển sức nặng bằng cử động của khớp hông chứ không phải của thân mình. Hai vai và xương chậu phải được giữ ở vị thế ngang.
• 6.2. Đứng trước gương tập và giữa thanh song song
  • Đặt hai bàn tay trên thanh song song ở hai bên thân mình.
  • Bước chân giả một bước ngắn về phía trước chân lành.
  • Giữ nguyên chân giả ở điểm này, bước chân lành về phía trước và ra sau.
  • Chịu hết sức nặng trên bàn chân lành ở giai đoạn đầu và cuối của bước.
  • Khớp gối chân giả sẽ gập khi chân lành đặt về phía trước.
  • Bàn chân lành nên bước qua sát bàn chân giả nhằm chuyển sức nặng thân mình trực tiếp trên chân giả.
• 6.3. Chịu sức nặng trên chân lành đặt trước chân giả một bước
  • Cho khớp gối chân giả gập. Chuyển sức nặng từ gót tới ngón của bàn chân lành.
  • Cho chân giả bước tới một bước. Đặt hết sức nặng trên chân giả ở giai đoạn cuối của bước (khớp gối chân lành phải gập khi sức nặng đè trên gót chân giả)
• 6.4. Bước ngang
  • Về phía chân lành: Bước một bước ngắn về phía chân lành. Để cho khớp gối chân giả gập. Vẫn duy trì tiếp xúc với mặt nền, kép bàn chân giả tới bên chân lành.
  • Về phía chân giả: Chịu hết sức nặng bên lành. Di động chân giả, hơi gập nhẹ gối. Chịu ngay sức nặng trên chân giả, khi bàn chân đặt xuống.
• 6.5. Ngồi xuống ghế
  • Đối mặt với ghế, với chân lành gần chân trước của ghế phía trên chân giả.
  • Xoay bàn chân lành về phía chân giả, kéo chân giả bằng mức với chân lành.
  • Gập thân mình về phía trước và đặt mình xuống ghế (đối với người già bị cụt trên gối, có thể chống mộttay trên mặt ghế trong khi đặt bàn tay kia trên khớp gối lành).
• 6.6. Đứng dậy khỏi ghế
  • Đặt gót chân lành gần phía dưới ghế trong khi bàn chân giả ở phía trước.
  • Gập mình về phía trước và đứng dậy trên chân lành.
  • Chuyển sức nặng sang chân giả và bước tới với chân lành (với người già bị cụt trên gối có thể chống thêm hai bàn tay trên gối).
• 6.7. Đứng dậy từ sàn nhà
  • Phương pháp 1: Xoay người đối diện với mặt ghế. Đặt hai tay lên mặt ghế. Quỳ trên chân lành, chân giả duỗi ra sau. Đẩy hai tay và duỗi thẳng chân lành để đứng lên. Nắm nhẹ trên ghế khi lấy lại được thăng bằng và sử dụng dụng cụ trợ giúp.
  • Phương pháp 2: Ngồi gần ghế, lưng tựa vào mặt ghế. Đặt hai tay lên mặt ghế. Gập gối chân lành. Đẩy mạnh hai tay và đưa mông lên mặt ghế.
• 6.8. Ngồi xuống sàn nhà
  • Đặt chân giả hơi về phía sau.
  • Cúi xuống chống tay và chịu sức nặng trên hai bàn tay.
  • Hạ thân mình xuống, xoay về phía chân lành và ngồi xuống mông phía ấy.
• 6.9. Bước lên cầu thang
  • Chuyển sức nặng thân người trên chân giả và bước lên với chân lành.
  • Duỗi mỏm cụt ra rồi gập hông lại thật mau để gập gối lại và đặt bàn chân giả bên cạnh chân lành.
• 6.10. Bước xuống cầu thang
  • Đặt gót chân giả trên cạnh bậc cầu thang.
  • Chuyển sức nặng thân người đến chân giả và giữ vững khớp gối bằng cách ấn mỏm cụt vào vách sau vỏ nhựa.
  • Gập khớp gối giả bằng cách gập mỏm cụt lại và chuyển sức nặng thân người trên chân lành ở bục kế dưới.
  • Đi xuống một cách nhịp nhàng.
• 6.11. Vượt chướng ngại
  • Bước qua chướng ngại vật bằng cách đi tới: Mặt đối diện với vật chướng ngại, đặt ngón chân lành cách xa vật khoảng 7-8cm. Chuyển sức nặng thân người trên chân lành. Duỗi mỏm cụt ra rồi gập mạnh hông lại để đem chân giả qua chướng ngại vật. Khi gót chân giả chạm đất, duỗi mạnh mỏm cụt vào vách sau để giữ vững khớp gối và chuyển sức nặng thân người lên chân giả. Bước chân lành qua chướng ngại vật.
  • Bước qua chướng ngại vật bằng cách đi ngang (bước qua chướng ngại vật cao hơn 10-12cm): Người cụt chân trên gối đứng một bên với chân giả cạnh bên chướng ngại vật và bàn chân giả cách chướng ngại vật 12-13cm. Gập mạnh hông chân cụt để duỗi gối và bước qua chướng ngại vật. Lúc gót chân giả chạm đất, ấn mạnh mỏm cụt vào vách sau vỏ nhựa để giữ vững gối. Bước qua chướng ngại vật với chân lành và xoay người về phía chân giả.
  • Nên nhớ là người cụt trên gối sẽ nhanh mệt ở giai đoạn đầu mới bước vào chương trình tập luyện. Cần thường xuyên xen những phút nghỉ vào giữa những buổi tập ngắn.
  • Sau mỗi buổi tập, cần kiểm tra xem mỏm cụt có bị những điểm tì đè hay các vệt trầy sước nào không.
  • Trong trường hợp sử dụng cây gậy chống thì nên dùng hai cây gậy trong suốt thời gian luyện tập để đảm bảo sự phân bố đều sức nặng hai bên. Sau giai đoạn tập luyện, nếu người bệnh vẫn phải dùng một cây gậy thì cầm gậy ở tay phía đối bên với phía chân giả.
  • Khi xuống dốc, hai gậy đưa xuống trước, kế đến là chân giả rồi bước chân lành xuống ngang với bàn chân giả.
  • Khi đường dốc quá cao, người bệnh phải học cách kiểm soát cử động của khớp hông và duy trì hông duỗi trong suốt thì đứng khi đi xuống. Nếu khi xuống dốc có trở ngại, có thể do bàn chân không đủ mềm. lên xuống dốc bằng cách đi ngang có thể an toàn hơn.
  • Đứng lên từ sàn nhà:
    • Phương pháp 1: Nằm ngửa và giữ gậy tập đi (nếu sử dụng). Nhả khóa khớp hông, nếu có. Xoay người về phía chân giả trên đầu gối chân lành. Đẩy hai tay, hay dùng gậy và chân lành tạo thế vững chắc. Đứng dậy ngay.
    • Phương pháp 2: Giống phương pháp 1, nhưng dùng một cái ghế để đẩy người đứng lên.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

• Trong suốt thì đứng, nên sử dụng cơ duỗi lưng và duỗi hông của chân lành để duy trì dáng bộ thân mình đứng thẳng; đồng thời cũng ngăn ngừa cử động quá nhiều của vai và thân mình trong suốt chu kỳ dáng đi.
• Không nên nhón gót chân lành hoặc gót không tiếp xúc với mặt đất nhằm để gia tăng tốc độ đi bộ cao hơn.
• Không nên đứng trên một chân lâu sẽ dễ mệt và là nguyên nhân gây thoái hóa sớm ở những khớp chịu sức nặng hoặc gây khó chịu cho mô mềm.
• Để đạt được sự vững chắc khi học sử dụng chân giả lần đầu, người bệnh không nên bước chân quá dài. Chiều dài bước chân có thể thay đổi do kỹ thuật viên chỉnh hình chân giả điều chỉnh khóa giới hạn khớp hông.
• Ngã: Xử trí theo thương tổn do ngã gây nên

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Hsu, J. D., Michael, J., & Fisk, J. (2008). AAOS Atlas of orthoses and assistive devices e-book. Elsevier Health Sciences.
2. Roche, A. D., Vujaklija, I., Amsüss, S., Sturma, A., Göbel, P., Farina, D., & Aszmann, O. C. (2015). A structured rehabilitation protocol for improved multifunctional prosthetic control: a case study. Journal of visualized experiments: JoVE, (105), 52968.
3. Demir, Y., & Aydemir, K. (2020). Gülhane lower extremity amputee rehabilitation protocol: A nationwide, 123-year experience. Turkish journal of physical medicine and rehabilitation, 66(4), 373.