Quy trình Tập nhai

TẬP NHAI

1. ĐẠI CƯƠNG

• Tập nhai là sử dụng bài tập để phục hồi chức năng nhai ở người bệnh nhai kém.
• Khi người bệnh bị cơ nhai yếu thì không thể nhai thức ăn hoặc nhai thức ăn không kỹ dẫn đến thức ăn chưa nhuyễn được nuốt vào dạ dày.

2. CHỈ ĐỊNH

• Người bệnh có khó khăn về nhai, nuốt.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

• Người bệnh đang hôn mê, lơ mơ.
• Xuất tiết nhiều đờm dãi.
• Co giật

4. THẬN TRỌNG

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện:

a) Nhân lực trực tiếp:

• Bác sĩ chuyên khoa phục hồi chức năng.
• Kỹ thuật y phục hồi chức năng.

b) Nhân lực hỗ trợ:

5.2. Thuốc:

• Dung dịch vệ sinh răng miệng

5.3. Vật tư:

• Khăn bông
• Thức ăn với kết cấu khác nhau
• Giấy ăn
• Dụng cụ ăn uống
• Đồng hồ bấm giây
• Gương để bàn
• Khẩu trang y tế
• Cồn sát khuẩn hoặc dung dịch khử khuẩn tay chứa cồn
• Khăn lau tay

5.4. Thiết bị y tế:

• Ghế tập
• Bàn tập

5.5. Người bệnh:

• Người thực hiện giải thích cho người bệnh, người chăm sóc về kỹ thuật trước khi thực hiện: mục đích, các bước tiến hành...
• Dành cho người bệnh môi trường yên tĩnh, thoải mái

5.6. Hồ sơ bệnh án:

• Hồ sơ bệnh án theo quy định hoặc phiếu điều trị chuyên khoa.

5.7. Thời gian thực hiện kỹ thuật:

• Khoảng 20-30 phút

5.8. Địa điểm thực hiện:

• Phòng thực hiện kỹ thuật, buồng bệnh

5.9. Kiểm tra hồ sơ:

• Kiểm tra người bệnh: Đánh giá tính chính xác của người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng chỉ định...

6. TIẾN HÀNH QUY TRÌNH KỸ THUẬT

• Tư thế: người bệnh ngồi ở tư thế đầu cao 30-90°, gối kê sau đầu, choàng khăn ăn trước ngực, duy trì tư thế ăn thoải mái.
• Cho người bệnh nhìn thức ăn sẽ cho ăn. Và nói về món ăn đó để kích thích sự thèm ăn, giúp xuất tiết dịch tiêu hóa.
• Làm mẫu động tác nhai
• Đặt thức ăn vào vị trí răng hàm và yêu cầu người bệnh nhai
• Trợ giúp người bệnh bằng tay (giúp hàm dưới di chuyển). Yêu cầu người bệnh dùng lưỡi đẩy thức ăn sang hai bên hàm.
• Cho người bệnh nhai bằng miếng nhỏ.
• Người bệnh có thể không cần phải nuốt thức ăn vừa nhai.
• Động viên người bệnh khi làm đúng động tác.
• Chú ý: Nên cho ăn thong thả không hối hả, thức ăn có kích thước vừa đủ để nhai. Với người bệnh bị đột quỵ não, thức ăn được đưa vào bên miệng không bị liệt. Thức ăn phải đưa vào đúng vị trí răng hàm, để người bệnh nhai và nuốt hết thức ăn trong khoang miệng mới bón thìa thức ăn tiếp theo. Hết bữa ăn, vệ sinh răng miệng. Hướng dẫn người chăm sóc cách làm và ghi hồ sơ. Tiêu chuẩn đạt: Người bệnh tự nhai được. Gia đình tự làm được.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

• Theo dõi: Ho. Sặc. Tím tái. Khó thở. Ăn xong cho người bệnh nghỉ 30 phút ở tư thế ngồi, rồi mới giúp người bệnh nằm xuống, để phòng ngừa thức ăn chảy ngược lên cổ họng. Trong thời gian tập luyện, vẫn phải để lại ống thông mũi dạ dày hoặc bằng phương thức khác, để bổ sung đầy đủ lượng nước và dinh dưỡng.
• Xử trí tai biến: Khi người bệnh ho, phải tạm dừng đút thức ăn. Để người bệnh được nghỉ ngơi tối thiểu 30 phút, rồi cho tập nhai lại, nếu người bệnh cứ ho mãi thì phải hoãn lại thời gian dài mới có thể cho tập lại. Khi bị mắc nghẹn, bị sặc, phải giúp người bệnh tống hết thức ăn ra khỏi miệng: lấy tay moi móc thức ăn ra khỏi miệng, vỗ lưng, đứng phía sau lưng của người bệnh, hai tay ôm ghì bụng của người bệnh, ấn nhanh và mạnh theo hướng trong, hích mạnh và chếch lên cao, để thức ăn được tống ra khỏi miệng, có thể sử dụng ống hút đờm giúp hút ra thức ăn.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Bộ Y tế, 2014, “Hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành Phục hồi chức năng”, ban hành theo Quyết định số 54/QĐ-BYT ngày 06 tháng 01 năm 2014 của Bộ trưởng Bộ Y tế.

Nguồn! Bộ Y tế - Quyết định số 3553/QĐ-BYT