Quản lý sau phẫu thuật thay khớp háng và khớp gối ở người cao tuổi như thế nào?
Phẫu thuật thay khớp háng và khớp gối là những can thiệp thường được thực hiện ở người cao tuổi bị thoái hóa khớp nặng, đau kéo dài và suy giảm khả năng đi lại hoặc sinh hoạt. Tuy nhiên, phẫu thuật chỉ là bước đầu tiên.
Để đạt được kết quả tốt, người bệnh cần một chương trình quản lý sau phẫu thuật và phục hồi chức năng toàn diện, bao gồm kiểm soát đau, chăm sóc vết mổ, phòng ngừa biến chứng, tập vận động, phục hồi sức mạnh cơ, huấn luyện dáng đi và từng bước lấy lại khả năng thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày.
Ở người cao tuổi, quá trình phục hồi có thể chậm hơn do tuổi tác, bệnh lý đi kèm, giảm khối lượng cơ, nguy cơ té ngã, suy dinh dưỡng hoặc suy giảm chức năng trước phẫu thuật. Vì vậy, mục tiêu không chỉ là làm cho khớp nhân tạo hoạt động tốt mà còn phải khôi phục chức năng và mức độ độc lập của người bệnh.
Đọc thêm về phục hồi chức năng người cao tuổi
Thay khớp háng và khớp gối là gì?
Thay khớp là phẫu thuật loại bỏ những phần khớp bị tổn thương và thay thế bằng các thành phần nhân tạo nhằm giảm đau và cải thiện chức năng vận động.
Hai loại phẫu thuật thường gặp là:
- Thay khớp háng: thay một phần hoặc toàn bộ khớp háng bị tổn thương bằng các thành phần nhân tạo.
- Thay khớp gối: thay các bề mặt khớp bị tổn thương của khớp gối bằng các thành phần nhân tạo.
Mặc dù mục tiêu chung là giảm đau và cải thiện chức năng, chương trình phục hồi sau hai loại phẫu thuật này có những điểm khác nhau.
| Đặc điểm | Thay khớp háng | Thay khớp gối |
|---|---|---|
| Vùng cần phục hồi | Khớp háng, cơ quanh háng và toàn bộ chi dưới | Khớp gối, cơ đùi và toàn bộ chi dưới |
| Mục tiêu ban đầu | Kiểm soát đau, vận động an toàn và phòng trật khớp khi có chỉ định hạn chế | Kiểm soát đau/sưng và phục hồi tầm vận động gối |
| Huấn luyện đi lại | Quan trọng để phục hồi dáng đi và sức mạnh chi dưới | Quan trọng để phục hồi khả năng chịu lực và kiểm soát gối |
| Hoạt động cần chú ý | Ngồi, đứng, lên xuống giường, vệ sinh cá nhân và các động tác gập/xoay háng | Ngồi xuống, đứng lên, cầu thang, đi bộ và các hoạt động cần gập gối |
| Nguy cơ đặc thù | Trật khớp, té ngã và hạn chế vận động | Cứng khớp, yếu cơ, đau/sưng và hạn chế tầm vận động |
Mục tiêu quản lý sau phẫu thuật
Chương trình phục hồi chức năng nên được xây dựng dựa trên tình trạng trước mổ, loại phẫu thuật, bệnh lý đi kèm và mục tiêu chức năng của từng người.
Các mục tiêu chính bao gồm:
- Kiểm soát đau và phù nề.
- Bảo vệ vết mổ và phát hiện sớm biến chứng.
- Phòng ngừa huyết khối tĩnh mạch.
- Khuyến khích vận động sớm và an toàn.
- Phục hồi tầm vận động của khớp.
- Phục hồi sức mạnh cơ chi dưới.
- Cải thiện thăng bằng và khả năng đi lại.
- Huấn luyện sử dụng dụng cụ trợ giúp.
- Khôi phục khả năng thực hiện ADL và IADL.
- Giảm nguy cơ té ngã.
- Giúp người bệnh trở lại cuộc sống độc lập ở mức cao nhất có thể.
Giai đoạn 1: Quản lý ngay sau phẫu thuật
Trong giai đoạn đầu, người bệnh thường được theo dõi tại bệnh viện và bắt đầu vận động dưới sự hướng dẫn của điều dưỡng, bác sĩ và chuyên viên vật lý trị liệu.
Phục hồi hiện đại thường hướng tới vận động sớm và xuất viện an toàn thay vì nằm bất động kéo dài.
Những hoạt động cần được đánh giá trước khi xuất viện
- Đứng lên từ giường.
- Ngồi xuống và đứng lên từ ghế.
- Đi bộ với khung tập đi hoặc nạng.
- Đi qua các khoảng cách cần thiết trong nhà.
- Lên xuống cầu thang nếu nhà có cầu thang.
- Đi vệ sinh an toàn.
- Mặc và cởi quần áo.
- Thực hiện các bài tập được hướng dẫn.
Với người cao tuổi, khả năng thực hiện những nhiệm vụ này quan trọng không kém việc đánh giá tình trạng của khớp.
Kiểm soát đau sau phẫu thuật
Đau là vấn đề thường gặp sau thay khớp. Nếu đau không được kiểm soát tốt, người bệnh có xu hướng ít vận động, ngủ kém và khó tham gia chương trình phục hồi chức năng.
Ngược lại, giảm đau hợp lý giúp người bệnh có thể vận động và tập luyện sớm hơn.
Việc sử dụng thuốc giảm đau phải tuân theo đơn của bác sĩ, đặc biệt ở người cao tuổi vì nhóm này thường có nhiều bệnh lý đi kèm và có nguy cơ gặp tác dụng phụ của thuốc.
Kiểm soát sưng và phù nề
Sưng quanh vùng phẫu thuật hoặc toàn bộ chi dưới có thể xuất hiện trong giai đoạn đầu.
Người bệnh cần thực hiện các biện pháp được đội ngũ điều trị hướng dẫn, chẳng hạn vận động phù hợp, kê cao chi khi nghỉ và sử dụng các phương pháp kiểm soát phù nề nếu được chỉ định.
Không nên bất động hoàn toàn chỉ vì chân bị sưng.
Phòng ngừa huyết khối tĩnh mạch
Sau phẫu thuật thay khớp háng hoặc khớp gối, nguy cơ huyết khối tĩnh mạch cần được quan tâm.
Các biện pháp phòng ngừa có thể bao gồm thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu theo chỉ định, vận động sớm và các biện pháp cơ học phù hợp.
Lựa chọn thuốc và thời gian sử dụng không giống nhau ở tất cả người bệnh. Bác sĩ cần cân bằng giữa nguy cơ huyết khối và nguy cơ chảy máu.
Vận động sớm sau thay khớp
Một trong những nguyên tắc quan trọng của phục hồi chức năng là tránh nằm bất động kéo dài.
Vận động sớm có kiểm soát giúp người bệnh từng bước phục hồi khả năng chuyển tư thế, đứng và đi lại.
- Thay đổi tư thế trên giường theo hướng dẫn ↓
- Ngồi dậy và giữ thăng bằng ở tư thế ngồi ↓
- Đứng lên với dụng cụ trợ giúp nếu cần ↓
- Đi vài bước dưới sự giám sát ↓
- Tăng dần khoảng cách đi bộ theo khả năng ↓
- Chuyển sang dụng cụ trợ giúp ít hỗ trợ hơn khi đủ an toàn
Không nên đặt mục tiêu “bỏ khung tập đi càng sớm càng tốt”. Mục tiêu quan trọng hơn là đi đúng và an toàn.
Phục hồi chức năng sau thay khớp háng
1. Bảo vệ khớp háng
Không phải tất cả người bệnh thay khớp háng đều cần cùng một bộ hạn chế vận động. Một số người được phẫu thuật viên yêu cầu tuân thủ các hip precautions để giảm nguy cơ trật khớp.
Nếu được yêu cầu, người bệnh có thể phải tránh:
- Gập háng quá mức cho phép.
- Bắt chéo chân hoặc mắt cá chân.
- Xoay mạnh chân hoặc thân người.
- Ngồi trên ghế quá thấp.
- Các động tác đột ngột hoặc có nguy cơ té ngã.
2. Tập vận động khớp háng
Các bài tập ban đầu thường nhằm duy trì hoặc phục hồi hoạt động của các cơ quanh háng và chi dưới.
Có thể bao gồm:
- Co cơ tĩnh cơ đùi.
- Co cơ mông.
- Vận động cổ chân.
- Duỗi gối.
- Vận động háng theo phạm vi được cho phép.
- Các bài tập đứng khi đủ an toàn.
Bài tập cụ thể cần được chuyên viên vật lý trị liệu lựa chọn dựa trên loại phẫu thuật và khả năng của người bệnh.
3. Huấn luyện dáng đi
Người bệnh thường bắt đầu bằng khung tập đi hoặc nạng và chuyển dần sang dụng cụ ít hỗ trợ hơn khi sức mạnh, thăng bằng và kiểm soát chi dưới được cải thiện.
Một dáng đi an toàn quan trọng hơn việc giảm dụng cụ trợ giúp quá sớm.
Phục hồi chức năng sau thay khớp gối
Sau thay khớp gối, một trong những mục tiêu quan trọng là phục hồi tầm vận động gối kết hợp với kiểm soát đau và sưng.
Người bệnh cần thực hiện các bài tập được chuyên viên vật lý trị liệu hướng dẫn.
Các nhóm bài tập thường được sử dụng
- Vận động cổ chân.
- Co cơ tĩnh cơ đùi.
- Duỗi gối.
- Gập gối chủ động hoặc có hỗ trợ.
- Nâng chân thẳng khi đủ khả năng.
- Tập đứng và chuyển trọng lượng.
- Tập đi.
- Tập sức mạnh cơ đùi và cơ quanh khớp.
Phục hồi tầm vận động khớp gối
Cứng khớp là một vấn đề cần được quan tâm sau thay khớp gối.
Người bệnh cần thực hiện chương trình vận động thường xuyên theo hướng dẫn thay vì chỉ tập một lần trong ngày.
Chương trình nên được điều chỉnh dựa trên:
- Mức độ đau.
- Mức độ sưng.
- Tầm vận động hiện tại.
- Sức mạnh cơ.
- Khả năng kiểm soát chi dưới.
- Mức độ thực hiện ADL.
Huấn luyện đi lại sau thay khớp
Đi bộ là một trong những hoạt động chức năng quan trọng nhất sau thay khớp.
Tuy nhiên, người cao tuổi thường có nguy cơ té ngã cao hơn do yếu cơ, giảm thăng bằng, chóng mặt, bệnh lý thần kinh hoặc sử dụng nhiều thuốc.
Vì vậy, cần đánh giá cả chất lượng dáng đi chứ không chỉ khoảng cách đi được.
| Nội dung đánh giá | Câu hỏi cần xem xét |
|---|---|
| Thăng bằng | Người bệnh có đứng vững không? |
| Chịu lực | Có thể chịu lực lên chân phẫu thuật an toàn không? |
| Sức mạnh | Có đủ sức mạnh cơ để bước và đứng lên không? |
| Dáng đi | Có đi khập khiễng hoặc mất ổn định không? |
| Dụng cụ trợ giúp | Khung tập đi, nạng hay gậy có phù hợp không? |
| Té ngã | Có nguy cơ mất thăng bằng hoặc té ngã không? |
Khi nào chuyển từ khung tập đi sang gậy?
Không nên quyết định chỉ dựa trên số ngày sau phẫu thuật.
Người bệnh có thể cân nhắc giảm mức hỗ trợ khi:
- Đứng vững mà không mất thăng bằng.
- Chịu lực trên chân phẫu thuật an toàn.
- Đi được với dáng đi tương đối ổn định.
- Có đủ sức mạnh cơ chi dưới.
- Không xuất hiện đau hoặc chóng mặt đáng kể khi đi.
- Có khả năng sử dụng dụng cụ mới đúng kỹ thuật.
Phục hồi ADL sau thay khớp
ADL là nhóm hoạt động cơ bản như ăn uống, mặc quần áo, vệ sinh cá nhân, đi vệ sinh, tắm rửa, di chuyển và thay đổi tư thế.
Đối với người cao tuổi, phục hồi ADL là một trong những mục tiêu quan trọng nhất vì nó phản ánh khả năng sống độc lập.
- Đánh giá mức độ phụ thuộc trước phẫu thuật ↓
- Xác định những ADL bị hạn chế sau phẫu thuật ↓
- Huấn luyện từng hoạt động theo mức độ khó tăng dần ↓
- Sử dụng dụng cụ hỗ trợ khi cần ↓
- Giảm dần sự trợ giúp của người chăm sóc ↓
- Đánh giá lại khả năng độc lập trong sinh hoạt
Một số ADL cần đặc biệt chú ý
- Đứng lên và ngồi xuống.
- Lên xuống giường.
- Đi vệ sinh.
- Tắm rửa.
- Mặc quần áo.
- Mang giày dép.
- Di chuyển trong nhà.
- Lên xuống cầu thang.
ADL sau thay khớp háng: những điểm cần lưu ý
Trong trường hợp người bệnh được yêu cầu tuân thủ hip precautions, việc thực hiện ADL phải được điều chỉnh để tránh các tư thế nguy hiểm.
Có thể cần sử dụng:
- Ghế có chiều cao phù hợp.
- Bệ nâng toilet.
- Dụng cụ gắp đồ vật có cán dài.
- Dụng cụ hỗ trợ mang tất.
- Cây xỏ giày cán dài.
- Miếng bọt biển cán dài.
Nguyên tắc là đưa môi trường và dụng cụ đến gần người bệnh thay vì bắt người bệnh phải cúi, xoay hoặc với quá mức.
Phục hồi IADL và khả năng sống độc lập
Sau khi ADL cơ bản được cải thiện, chương trình phục hồi cần hướng tới các hoạt động phức tạp hơn như IADL.
IADL có thể bao gồm:
- Nấu ăn.
- Mua sắm.
- Quản lý thuốc.
- Quản lý tài chính.
- Sử dụng điện thoại.
- Đi lại ngoài nhà.
- Làm việc nhà.
Không nên yêu cầu người bệnh quay lại tất cả IADL cùng một lúc. Cần ưu tiên những hoạt động thiết yếu và an toàn nhất.
Phòng ngừa té ngã sau thay khớp
Té ngã là một trong những biến cố cần đặc biệt phòng ngừa trong giai đoạn phục hồi.
Người bệnh có thể yếu cơ, sử dụng dụng cụ trợ giúp, đau, chóng mặt hoặc chưa quen với dáng đi mới.
- Đánh giá nguy cơ té ngã trước khi về nhà ↓
- Loại bỏ thảm trơn và vật cản trên sàn ↓
- Bảo đảm ánh sáng đầy đủ vào ban đêm ↓
- Lắp tay vịn ở vị trí cần thiết ↓
- Sử dụng giày dép chắc chắn, chống trượt ↓
- Chỉ giảm dụng cụ trợ giúp khi khả năng đi lại đã đủ an toàn
Điều chỉnh nhà ở sau phẫu thuật
Môi trường sống có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phục hồi.
| Khu vực | Điểm cần kiểm tra |
|---|---|
| Phòng ngủ | Chiều cao giường phù hợp, lối đi thông thoáng |
| Phòng tắm | Tay vịn, ghế tắm, bề mặt chống trượt |
| Nhà vệ sinh | Chiều cao toilet phù hợp và có điểm tựa |
| Phòng khách | Ghế chắc chắn, đủ cao, có tay vịn |
| Cầu thang | Tay vịn chắc chắn và đủ ánh sáng |
| Sàn nhà | Không có dây điện, thảm trơn hoặc vật cản |
Dinh dưỡng sau thay khớp
Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong quá trình lành vết thương, duy trì cơ và phục hồi chức năng.
Người cao tuổi cần đặc biệt chú ý đến:
- Đủ năng lượng.
- Đủ protein.
- Rau củ và trái cây đa dạng.
- Canxi và vitamin D phù hợp.
- Uống đủ nước nếu không có chống chỉ định.
- Điều chỉnh dinh dưỡng theo bệnh lý đi kèm.
Ở người có nguy cơ sarcopenia hoặc suy dinh dưỡng, việc cung cấp đủ protein kết hợp với bài tập sức mạnh có vai trò đặc biệt quan trọng.
Quản lý thuốc ở người cao tuổi
Sau phẫu thuật, người bệnh có thể sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc như thuốc giảm đau, thuốc chống đông, thuốc điều trị bệnh nền và các thuốc khác.
Đây là thời điểm cần đặc biệt chú ý đến đa thuốc (polypharmacy).
Gia đình nên lập danh sách đầy đủ các thuốc đang sử dụng và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ.
Cần thông báo cho bác sĩ nếu xuất hiện:
- Buồn ngủ nhiều.
- Chóng mặt.
- Lú lẫn mới xuất hiện.
- Tụt huyết áp.
- Chảy máu bất thường.
- Táo bón nghiêm trọng.
- Buồn nôn hoặc nôn kéo dài.
Phòng ngừa suy giảm chức năng và mất cơ
Một trong những vấn đề quan trọng ở người cao tuổi sau phẫu thuật là giảm hoạt động kéo dài.
Nằm nhiều có thể dẫn đến:
- Mất sức mạnh cơ.
- Giảm khả năng thăng bằng.
- Giảm khả năng đi lại.
- Tăng phụ thuộc ADL.
- Giảm khả năng tham gia các hoạt động xã hội.
- Tăng nguy cơ té ngã sau khi trở về nhà.
Vì vậy, chương trình phục hồi cần chuyển dần từ vận động cơ bản → đi lại → bài tập sức mạnh → hoạt động chức năng → hoạt động xã hội.
Chương trình phục hồi theo các giai đoạn
| Giai đoạn | Mục tiêu chính |
|---|---|
| Ngay sau mổ | Ổn định y khoa, kiểm soát đau, vận động sớm và phòng biến chứng |
| Những ngày đầu | Chuyển tư thế, đứng, đi với dụng cụ trợ giúp |
| Những tuần đầu | Tăng khoảng cách đi bộ, phục hồi tầm vận động và sức mạnh |
| Giai đoạn tiếp theo | Giảm dần dụng cụ trợ giúp khi an toàn, cải thiện ADL |
| Phục hồi chức năng nâng cao | Phục hồi sức mạnh, thăng bằng, IADL và hoạt động cộng đồng |
| Duy trì lâu dài | Hoạt động thể chất thường xuyên và phòng tái suy giảm chức năng |
Khi nào cần tái khám sớm?
Người bệnh và gia đình cần biết các dấu hiệu bất thường sau phẫu thuật.
- Sốt hoặc tình trạng toàn thân xấu đi.
- Vết mổ đỏ, nóng, sưng tăng hoặc chảy dịch bất thường.
- Đau tăng rõ rệt thay vì giảm dần.
- Vết thương bị tách hoặc chảy máu đáng kể.
- Sưng đau một bên chân bất thường.
- Đột ngột không thể chịu lực hoặc đi lại như trước.
- Khớp háng có cảm giác trật hoặc biến dạng bất thường.
Cần cấp cứu nếu xuất hiện khó thở đột ngột, đau ngực, ngất hoặc các triệu chứng nghiêm trọng khác.
Khi nào có thể trở lại các hoạt động thường ngày?
Không có một mốc thời gian duy nhất áp dụng cho tất cả người bệnh.
Tốc độ phục hồi phụ thuộc vào:
- Tuổi và tình trạng sức khỏe.
- Mức độ hoạt động trước phẫu thuật.
- Sức mạnh cơ trước mổ.
- Loại phẫu thuật.
- Tình trạng vết mổ.
- Mức độ đau.
- Bệnh lý đi kèm.
- Mức độ tham gia phục hồi chức năng.
- Môi trường sống và sự hỗ trợ của gia đình.
Vì vậy, thay vì đặt mục tiêu theo một mốc thời gian cứng nhắc, nên đánh giá dựa trên khả năng chức năng thực tế.
Các tiêu chí đánh giá phục hồi chức năng
Một chương trình phục hồi tốt nên theo dõi cả kết quả về triệu chứng và chức năng.
| Lĩnh vực | Ví dụ đánh giá |
|---|---|
| Đau | Mức độ đau khi nghỉ và khi vận động |
| Tầm vận động | ROM của háng hoặc gối |
| Sức mạnh | Sức mạnh cơ tứ đầu, cơ mông và các cơ chi dưới |
| Thăng bằng | Khả năng đứng và chuyển tư thế |
| Dáng đi | Tốc độ, độ ổn định và kiểu dáng đi |
| ADL | Mức độ độc lập trong sinh hoạt cá nhân |
| IADL | Khả năng thực hiện các hoạt động sống độc lập |
| Té ngã | Số lần té ngã và mức độ nguy cơ |
Vai trò của gia đình trong phục hồi
Gia đình có vai trò rất quan trọng nhưng cần tránh làm thay tất cả mọi việc cho người bệnh.
Nếu người bệnh có thể tự thực hiện một hoạt động một cách an toàn, nên khuyến khích họ tự làm.
Người chăm sóc nên:
- Hỗ trợ khi người bệnh thực sự cần.
- Đảm bảo môi trường an toàn.
- Nhắc người bệnh thực hiện chương trình tập.
- Giám sát việc sử dụng dụng cụ trợ giúp.
- Theo dõi vết mổ và các dấu hiệu bất thường.
- Hỗ trợ dinh dưỡng và uống thuốc đúng hướng dẫn.
- Khuyến khích người bệnh tăng dần mức độ độc lập.
Khi nào cần chuyên viên vật lý trị liệu?
Phục hồi chức năng có thể đặc biệt hữu ích khi người bệnh:
- Yếu cơ rõ rệt.
- Đi lại khó khăn.
- Còn phụ thuộc nhiều vào khung tập đi hoặc nạng.
- Có rối loạn thăng bằng.
- Khó phục hồi tầm vận động.
- Đau kéo dài khi vận động.
- Sợ đi lại hoặc sợ té ngã.
- Không thể trở lại các hoạt động chức năng như trước.
Chuyên viên vật lý trị liệu có thể đánh giá và điều chỉnh chương trình theo từng giai đoạn thay vì sử dụng một chương trình giống nhau cho mọi người.
Mô hình phục hồi chức năng toàn diện
- Đánh giá toàn diện trước và sau phẫu thuật ↓
- Kiểm soát đau và các yếu tố y khoa ↓
- Vận động sớm và an toàn ↓
- Phục hồi tầm vận động ↓
- Tăng sức mạnh cơ ↓
- Huấn luyện thăng bằng và dáng đi ↓
- Phục hồi ADL và IADL ↓
- Điều chỉnh môi trường sống và phòng té ngã ↓
- Tăng dần hoạt động thể chất và hoạt động cộng đồng
Những sai lầm thường gặp sau thay khớp
1. Nằm nghỉ quá nhiều
Lo sợ làm hỏng khớp có thể khiến người bệnh nằm bất động. Tuy nhiên, bất động kéo dài có thể làm tăng mất cơ và suy giảm chức năng.
2. Tập quá mạnh
Ngược lại, một số người muốn phục hồi thật nhanh và tập vượt quá khả năng chịu đựng.
Phục hồi tốt cần tăng tải từ từ, không phải tập càng nhiều càng tốt.
3. Bỏ dụng cụ trợ giúp quá sớm
Đi không vững nhưng cố bỏ khung hoặc gậy có thể làm tăng nguy cơ té ngã.
4. Chỉ tập khớp mà quên tập toàn thân
Người cao tuổi cần phục hồi cả sức mạnh, thăng bằng, tim phổi và khả năng thực hiện hoạt động chức năng.
5. Chỉ quan tâm đến đau
Đau giảm là tín hiệu tích cực nhưng chưa đủ để đánh giá phục hồi. Cần đánh giá cả dáng đi, sức mạnh, thăng bằng, ADL và IADL.
Thay khớp có phải là kết thúc của điều trị?
Không.
Phẫu thuật thay khớp tạo điều kiện để giảm đau và phục hồi chức năng, nhưng kết quả cuối cùng còn phụ thuộc rất nhiều vào quá trình sau mổ.
Ở người cao tuổi, mục tiêu cuối cùng không nên chỉ là “khớp hết đau”, mà là:
- Đi lại an toàn.
- Tự chăm sóc bản thân.
- Duy trì hoặc phục hồi sức mạnh cơ.
- Giảm nguy cơ té ngã.
- Duy trì sự độc lập.
- Tham gia các hoạt động gia đình và xã hội.
- Duy trì chất lượng cuộc sống.
Kết luận
Quản lý sau phẫu thuật thay khớp háng và khớp gối ở người cao tuổi cần được xem là một quá trình phục hồi chức năng toàn diện chứ không chỉ là chăm sóc vết mổ.
Những yếu tố quan trọng bao gồm kiểm soát đau, phòng biến chứng, vận động sớm, phục hồi tầm vận động, tăng sức mạnh cơ, huấn luyện dáng đi, cải thiện thăng bằng, phòng té ngã và phục hồi ADL/IADL.
Đối với thay khớp háng, cần đặc biệt tuân thủ các hạn chế vận động nếu phẫu thuật viên yêu cầu. Đối với thay khớp gối, cần chú trọng phục hồi tầm vận động, sức mạnh cơ và khả năng chịu lực.
Quan trọng nhất, chương trình phục hồi phải được cá thể hóa. Người cao tuổi có bệnh nền, suy giảm nhận thức, sarcopenia, frailty hoặc nguy cơ té ngã cao cần được đánh giá toàn diện hơn.
Câu hỏi thường gặp
Sau thay khớp háng bao lâu có thể đi lại?
Nhiều người được khuyến khích vận động và đi lại sớm sau phẫu thuật khi tình trạng y khoa cho phép. Tuy nhiên, thời điểm và mức chịu lực phải theo hướng dẫn của phẫu thuật viên và chuyên viên phục hồi chức năng.
Sau thay khớp có cần dùng khung tập đi không?
Khung tập đi hoặc nạng thường được sử dụng trong giai đoạn đầu ở nhiều người bệnh. Thời điểm chuyển sang gậy hoặc bỏ dụng cụ phụ thuộc vào sức mạnh, thăng bằng, dáng đi và mức độ an toàn.
Sau thay khớp háng có phải kiêng gập háng quá 90 độ không?
Không phải mọi bệnh nhân đều có cùng yêu cầu. Một số bệnh nhân được chỉ định hip precautions, trong đó có hạn chế gập háng. Người bệnh cần tuân thủ chính xác hướng dẫn của phẫu thuật viên.
Sau thay khớp gối có cần tập gập gối không?
Có. Phục hồi tầm vận động, bao gồm khả năng duỗi và gập gối, là một phần quan trọng của phục hồi chức năng. Tuy nhiên, bài tập và mức độ tập cần được điều chỉnh theo tình trạng từng người.
Người cao tuổi có nên tập sức mạnh sau thay khớp không?
Có, khi tình trạng y khoa cho phép. Tập sức mạnh giúp phục hồi chức năng chi dưới và hỗ trợ khả năng đi lại, đứng lên và thực hiện ADL. Chương trình cần được tăng dần và phù hợp với giai đoạn phục hồi.
Khi nào có thể bỏ gậy hoặc khung tập đi?
Không nên quyết định chỉ dựa vào số tuần sau phẫu thuật. Dụng cụ nên được giảm dần khi người bệnh có đủ sức mạnh, thăng bằng và khả năng đi lại an toàn.
Người nhà có nên làm thay mọi việc cho người bệnh?
Không. Nếu người bệnh có thể thực hiện một hoạt động an toàn, nên khuyến khích họ tự thực hiện. Người chăm sóc nên hỗ trợ vừa đủ để thúc đẩy sự độc lập và phục hồi chức năng.
Tài liệu tham khảo
- Royal National Orthopaedic Hospital. A Patient’s Guide to Hip and Knee Joint Replacement Surgery.
- Royal National Orthopaedic Hospital. A Patient's Guide to Hip Precautions Following Primary or Revision Total Hip Replacement.
- NHS. Recovering from a hip replacement.
- NHS. Recovering from a knee replacement.
- Cambridge University Hospitals. Hip replacement: total – advice and exercises following.
- Leeds Teaching Hospitals NHS Trust. Total Hip Replacement – A Guide to Your Rehabilitation.
- American Academy of Orthopaedic Surgeons. Aspirin for venous thromboembolism prophylaxis after hip and knee arthroplasty is not one-size-fits-all.
