Quy trình Kỹ thuật điều trị bàn chân khoèo bẩm sinh theo phương pháp Ponsetti

KỸ THUẬT ĐIỀU TRỊ BÀN CHÂN KHOÈO BẨM SINH THEO PHƯƠNG PHÁP PONSETTI

1. ĐẠI CƯƠNG

• Điều trị bàn chân khèo bẩm sinh theo phương pháp Ponsetti là một cuộc cách mạng về kỹ thuật bó bột chỉnh hình nắn sửa các biến dạng vùng bàn, cổ chân mà tâm điểm là thay đổi trục xương sên và kéo dãn các dây chằng quanh xương sên.
• Kỹ thuật bó bột Ponsetti được tiến hành theo các bước: Nghiêng và xoay trong tối đa; Dần chỉnh mũi bàn chân xoay ngoài; Dần nâng lòng bàn chân gấp mặt mu; Chuyển lòng bàn chân nghiêng ngoài với cạnh ngoài bàn chân cao hơn cạnh trong.
• Sau khi kết thúc giai đoạn bó bột chỉnh hình là giai đoạn đeo nẹp Dennis- Brown để đảm bảo duy trì kết quả bó bột. Nẹp Dennis-Brown gồm 02 giầy vừa với kích thước của bàn chân trẻ. Hai giầy được liên kết bởi thanh nẹp giữ cho hai giầy dang rộng bằng vai, xoay ngoài và nghiêng ngoài. Nẹp được chỉ định đeo 23 giờ mỗi ngày cho tới khi trẻ tự đứng đi được thì duy trì đeo ban đêm cho đến khi trẻ 36 tháng tuổi.
• Có một số trường hợp trẻ vẫn bị bàn chân thuổng do co rút gân gót có thể cần phải chỉ định chích gân gót (tenotomy) rồi bó lại. Kỹ thuật này nên tiến hành trước khi trẻ 18 tháng tuổi.

2. CHỈ ĐỊNH

• Trẻ bị bàn chân khèo bẩm sinh hai bên.
• Trẻ bị bàn chân khèo bẩm sinh một bên.
• Trẻ bàn chân khèo có bị cứng đa khớp, trật khớp háng...

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

• Trẻ bị thoát vị tủy lớn (có túi thoát vị)
• Trẻ bị giòn xương bẩm sinh (xương thủy tinh)

4. THẬN TRỌNG

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện:

a) Nhân lực trực tiếp:

• Bác sĩ chuyên khoa phục hồi chức năng.
• Kỹ thuật y phục hồi chức năng.

b) Nhân lực hỗ trợ:

5.2. Thuốc:

• Giảm đau (Acetaminophen...), Betadin 1%

5.3. Vật tư:

• Kìm phá bột, cưa bột hoặc kéo.
• Bột thạch cao, băng cuộn bông, vải cotton hoặc giấy vệ sinh.
• Bộ dụng cụ sát khuẩn
• Găng tay
• Khẩu trang y tế
• Cồn sát khuẩn hoặc dung dịch khử khuẩn tay chứa cồn
• Khăn lau tay

5.4. Thiết bị y tế:

• Bàn bó bột
• Đèn đọc phim Xquang.

5.5. Người bệnh:

• Tâm lí tiếp xúc: Giải thích rõ cho cha mẹ bệnh nhi hiểu được tình trạng bệnh tật và các bước sẽ tiến hành để tạo ra sự hợp tác chặt chẽ và tuân thủ đầy đủ các yêu cầu của bác sỹ khi chăm sóc trẻ tại nhà.
• Trẻ cần được kiểm tra toàn trạng về hô hấp, tim mạch….
• Khám lại để xác định số chân bị khèo, mức độ khèo ở mỗi chân….
• Kiểm tra các dị tật hoặc bất thường về cấu trúc có thể đi kèm bàn chân khèo
• Tư thế trẻ: đặt nằm trên bàn bó bột, bộc lộ toàn bộ vùng thắt lưng và chi dưới.

5.6. Hồ sơ bệnh án:

• Hồ sơ bệnh án theo quy định hoặc phiếu điều trị chuyên khoa.
• Bác sỹ, kỹ thuật y nắm vững chẩn đoán của trẻ, kết quả tổn thương trên phim Xquang.
• Ghi chép đầy đủ tình trạng, mức độ và chỉ định can thiệp cho trẻ.
• Ghi chép đầy đủ các bước kỹ thuật sẽ tiến hành.

5.7. Thời gian thực hiện kỹ thuật:

• Khoảng 30 – 60 phút

5.8. Địa điểm thực hiện:

• Phòng thực hiện kỹ thuật

5.9. Kiểm tra hồ sơ:

• Kiểm tra người bệnh: Đánh giá tính chính xác của người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng chỉ định...

6. TIẾN HÀNH QUY TRÌNH KỸ THUẬT

• Quấn băng bông, băng vải cotton hoặc giấy vệ sinh từ mũi bàn chân lên cẳng chân, khớp gối và đùi.
• Quấn bột bó từ mũi bàn chân, bàn chân, lên tới phần dưới khớp gối. Nắn chỉnh phần mũi bàn chân, lấy đầu trên xương sên làm mốc để nắn chỉnh. Tránh tuyệt đối không chạm vào gót chân.
• Giữ bàn chân trẻ ở tư thế này đến khi bột khô. Tiếp tục quấn bột lên qua khớp gối đến > 2/3 đùi. Bó bột ở tư thế gối gập.
• Cố định bột trong 1 - 2 tuần(tùy thuộc lứa tuổi bắt đầu bó bột).
• Tháo bột, làm vệ sinh sạch chân trẻ, bôi Betadine vào chỗ loét, xước.
• Bó bột từ 4 - 6 đợt cho tới khi bàn chân gấp mu, xoay và nghiêng ngoài. Sau khi hoàn thành quá trình bó bột thì chuyển sang đeo nẹp Dennis-Brown.
• Hình 1: Các bước bó bột theo phương pháp Ponsetti
• Thời gian đeo nẹp Dennis-Brown: Ngày sau ngừng bó bột đến khi trẻ 36 tháng tuổi; Liên tục đeo cả ngày và đêm cho đến khi trẻ tự đứng đi được; Đeo nẹp vào ban đêm cho đến khi trẻ 36 tháng.
• Hình 2: Hình dạng Bột sau các lần bó

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

• Theo dõi sau bó bột tại nhà: Nếu các ngón chân sưng, tím, đau, cần tháo bột ngay tránh hoại tử.
• Thời gian bó bột: 1 - 2 tuần/ đợt, khoảng 4 - 6 đợt
• Tổn thương bề mặt da do loét: rửa nước muối sinh lí, giữ gìn da khô ráo sạch sẽ.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Lynn Staheli, 2009. Clubfoot: Ponseti Management, Third Edition
2. Ignacio V. Ponseti, Congienital Clubfoot: Ponseti Management, Second Edition

Nguồn! Bộ Y tế - Quyết định số 3553/QĐ-BYT